ประเทศไทยยังคงเป็นจุดหมายปลายทางที่น่าสนใจสำหรับนักลงทุนต่างชาติ ผู้ประกอบการ และบริษัทข้ามชาติ อย่างไรก็ตาม การจัดตั้งโครงสร้างการลงทุนของชาวต่างชาติจำเป็นต้องปฏิบัติตามข้อกำหนดเฉพาะเกี่ยวกับสัดส่วนการถือหุ้น เงินทุน และการดำเนินธุรกิจ
ในปี 2569 ประเทศไทยได้ยกระดับขั้นตอนการจดทะเบียนบริษัทผ่านคำสั่งกรมพัฒนาธุรกิจการค้า (DBD) ที่ 2/2569 ซึ่งมีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 1 สิงหาคม 2569 โดยกำหนดให้มีการจัดเตรียมเอกสารและมาตรการตรวจสอบเพิ่มเติมสำหรับการจดทะเบียนบริษัทและห้างหุ้นส่วนบางประเภทที่มีผู้ถือหุ้นต่างชาติหรือผู้มีอำนาจลงนามเป็นชาวต่างชาติ
การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวเป็นส่วนหนึ่งของความพยายามของประเทศไทยในการป้องกันการถือหุ้นแทนคนต่างด้าว (Nominee) ส่งเสริมความโปร่งใสในการดำเนินธุรกิจ และทำให้โครงสร้างการถือหุ้นที่จดทะเบียนไว้สะท้อนถึงแหล่งที่มาของเงินลงทุนอย่างแท้จริง
สำหรับนักลงทุนต่างชาติและบริษัทที่ดำเนินธุรกิจในประเทศไทย การทำความเข้าใจข้อกำหนดเหล่านี้ถือเป็นสิ่งสำคัญก่อนการจัดตั้งธุรกิจ การเปลี่ยนแปลงผู้ถือหุ้น หรือการแต่งตั้งกรรมการผู้มีอำนาจ
กฎเกณฑ์ใหม่เกี่ยวกับการป้องกันการถือหุ้นแทนคนต่างด้าวของประเทศไทยคืออะไร?

พระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 กำหนดข้อจำกัดเกี่ยวกับการประกอบธุรกิจบางประเภทของบุคคลและนิติบุคคลต่างชาติในประเทศไทย
ในบางกรณี นักลงทุนต่างชาติสามารถจัดตั้งบริษัทในประเทศไทยโดยถือหุ้นในสัดส่วนน้อยกว่า 50% ได้ อย่างไรก็ตาม การใช้ชื่อบุคคลสัญชาติไทยเป็นผู้ถือหุ้นแทนเพื่อปกปิดการถือหุ้นของชาวต่างชาติหรือหลีกเลี่ยงข้อจำกัดในการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าวถือเป็นสิ่งต้องห้ามตามกฎหมาย
การถือหุ้นแทนคนต่างด้าว (Nominee Arrangement) โดยทั่วไปหมายถึงกรณีที่บุคคลสัญชาติไทยถือหุ้นแทนนักลงทุนต่างชาติ โดยไม่ได้ลงทุนด้วยเงินจริงหรือไม่ได้ใช้สิทธิในฐานะผู้ถือหุ้นอย่างแท้จริง
เพื่อแก้ไขปัญหาดังกล่าว กรมพัฒนาธุรกิจการค้าได้ออกคำสั่งที่ 2/2569 ซึ่งใช้แทนคำสั่งเดิมที่ 2/2568 และ 1/2569
คำสั่งฉบับใหม่นี้ช่วยเพิ่มความเข้มงวดในกระบวนการตรวจสอบเอกสารสำหรับคำขอจดทะเบียนบริษัทบางประเภทและการแก้ไขเปลี่ยนแปลงรายการจดทะเบียนนิติบุคคลที่เกี่ยวข้องกับการมีส่วนร่วมของชาวต่างชาติ
สิ่งสำคัญคือ มาตรการเหล่านี้ไม่ได้ห้ามการลงทุนจากต่างประเทศที่ถูกต้องตามกฎหมาย และไม่ได้กำหนดให้บริษัทไทยทุกแห่งที่มีความเกี่ยวข้องกับชาวต่างชาติต้องขออนุมัติเพิ่มเติมโดยอัตโนมัติ
บริษัทประเภทใดบ้างที่อาจได้รับผลกระทบ?
ข้อกำหนดใหม่มีผลกับการจดทะเบียนบางประเภทที่เกี่ยวข้องกับผู้ถือหุ้นต่างชาติ การลงทุนจากต่างประเทศ หรือผู้มีอำนาจลงนามเป็นชาวต่างชาติ
กรณีที่เกี่ยวข้อง ได้แก่
- การจัดตั้งบริษัทจำกัดในประเทศไทยที่มีผู้ถือหุ้นต่างชาติถือหุ้นน้อยกว่า 50% ของทุนจดทะเบียน
- การจดทะเบียนห้างหุ้นส่วนที่มีการลงทุนจากต่างประเทศและเข้าเงื่อนไขเกี่ยวกับสัดส่วนการถือหุ้นที่กำหนด
- การจัดตั้งบริษัทไทยที่ไม่มีผู้ถือหุ้นต่างชาติ แต่มีกรรมการชาวต่างชาติซึ่งได้รับมอบอำนาจให้ลงนามในเอกสารแทนบริษัท
- การเปลี่ยนแปลงโครงสร้างการถือหุ้นหรือการจัดการอำนาจของกรรมการผู้มีอำนาจในบริษัทเดิมบางกรณี ซึ่งทำให้คำขออยู่ภายใต้ขอบเขตของคำสั่งดังกล่าว
บริษัทควรประเมินโครงสร้างการถือหุ้นและการบริหารจัดการของตนเองเป็นรายกรณี แทนที่จะสันนิษฐานว่าข้อกำหนดดังกล่าวมีผลบังคับใช้กับธุรกิจทุกประเภทที่มีชาวต่างชาติเข้ามาเกี่ยวข้องเหมือนกันทั้งหมด
อาจต้องจัดเตรียมเอกสารเพิ่มเติมอะไรบ้าง?
หนึ่งในประเด็นสำคัญที่สุดของคำสั่งกรมพัฒนาธุรกิจการค้าที่ 2/2569 คือการกำหนดให้มีเอกสารทางการเงินเพิ่มเติม ซึ่งเจ้าหน้าที่อาจเรียกขอในระหว่างกระบวนการจดทะเบียน
ทั้งนี้ ขึ้นอยู่กับโครงสร้างของบริษัทและประเภทของคำขอ เอกสารประกอบที่อาจต้องจัดเตรียม ได้แก่
หนังสือชี้แจงเกี่ยวกับการลงทุน (Investment Clarification Letter)
เอกสารชี้แจงโครงสร้างการลงทุนของบริษัทและแหล่งที่มาของเงินทุนที่ใช้ในการจัดตั้งบริษัทหรือซื้อหุ้น
รายการเดินบัญชีธนาคารของผู้ถือหุ้นชาวไทย
อาจมีการเรียกขอเอกสารทางการเงินเพื่อตรวจสอบแหล่งที่มาและความพร้อมของเงินทุนที่ผู้ถือหุ้นชาวไทยนำมาใช้ในการลงทุน
หลักฐานทางการเงินประกอบอื่น ๆ
อาจจำเป็นต้องจัดเตรียมเอกสารเพิ่มเติมเพื่อแสดงให้เห็นว่าการลงทุนที่แจ้งไว้เป็นการลงทุนจริง และสอดคล้องกับสถานะทางการเงินของผู้ถือหุ้น
วัตถุประสงค์ของการตรวจสอบเหล่านี้คือการช่วยให้หน่วยงานภาครัฐสามารถพิจารณาได้ว่าผู้ถือหุ้นเป็นนักลงทุนที่แท้จริง หรือเป็นเพียงผู้ถือหุ้นแทนบุคคลอื่น
บริษัทควรตรวจสอบให้แน่ใจว่าเอกสารจดทะเบียน เอกสารการลงทุน และข้อมูลทางการเงินทั้งหมดมีความถูกต้องและสอดคล้องกัน
เหตุใดการถือหุ้นแทนคนต่างด้าวจึงมีความเสี่ยงทางกฎหมาย?
การถือหุ้นแทนคนต่างด้าวอาจก่อให้เกิดผลกระทบทางกฎหมายและทางธุรกิจอย่างร้ายแรง
ภายใต้พระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว กิจกรรมทางธุรกิจบางประเภทถูกจำกัดสำหรับนักลงทุนต่างชาติ เว้นแต่จะได้รับใบอนุญาต หนังสือรับรอง หรือเข้าเงื่อนไขข้อยกเว้นตามกฎหมายที่เกี่ยวข้อง
การใช้บุคคลสัญชาติไทยเป็นผู้ถือหุ้นแทนเพื่อหลีกเลี่ยงข้อจำกัดเหล่านี้อาจทำให้ผู้ที่เกี่ยวข้องต้องรับโทษตามกฎหมาย
ความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้น ได้แก่
- โทษทางอาญาและโทษปรับตามกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว
- การตรวจสอบโครงสร้างการถือหุ้นและการลงทุนของบริษัท
- ความยุ่งยากในการดำเนินการจดทะเบียนบริษัทหรือแก้ไขเปลี่ยนแปลงรายการจดทะเบียน
- ข้อสงสัยเกี่ยวกับความถูกต้องและความแท้จริงของข้อตกลงการถือหุ้น
- ผลกระทบต่อการดำเนินธุรกิจและชื่อเสียงของบริษัทและกรรมการ
ดังนั้น นักลงทุนต่างชาติจึงควรหลีกเลี่ยงโครงสร้างที่มีการนำชื่อผู้ถือหุ้นชาวไทยเข้ามาใช้เพียงเพื่อสร้างภาพให้เห็นว่าบริษัทมีผู้ถือหุ้นเป็นคนไทย
โครงสร้างการลงทุนที่ถูกต้องตามกฎหมายควรสะท้อนถึงการลงทุนด้วยเงินจริง สิทธิความเป็นเจ้าของที่แท้จริง และลักษณะการดำเนินธุรกิจของบริษัทอย่างแท้จริง
คำสั่งฉบับใหม่นี้ห้ามการลงทุนจากต่างประเทศในประเทศไทยหรือไม่?
ไม่ใช่ ข้อกำหนดใหม่เกี่ยวกับการจดทะเบียนไม่ควรถูกตีความว่าเป็นการห้ามการลงทุนจากต่างประเทศโดยทั่วไป
นักลงทุนต่างชาติยังคงสามารถจัดตั้งและดำเนินธุรกิจในประเทศไทยได้ผ่านโครงสร้างที่กฎหมายอนุญาต
ทั้งนี้ ขึ้นอยู่กับประเภทของธุรกิจและสถานการณ์ที่เกี่ยวข้อง ทางเลือกที่อาจสามารถดำเนินการได้ ได้แก่
- การจัดตั้งบริษัทจำกัดในประเทศไทยโดยมีโครงสร้างการถือหุ้นที่ถูกต้องตามกฎหมาย
- การยื่นขอใบอนุญาตประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว (Foreign Business Licence) ในกรณีที่กฎหมายกำหนด
- การขอรับการส่งเสริมการลงทุนจากสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุนแห่งประเทศไทย (BOI)
- การใช้สิทธิยกเว้นตามสนธิสัญญาหรือบทบัญญัติของกฎหมายที่เกี่ยวข้อง
- การดำเนินธุรกิจในกิจกรรมที่ไม่อยู่ภายใต้ข้อจำกัดของพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว
โครงสร้างแต่ละรูปแบบจำเป็นต้องได้รับการประเมินตามหลักเกณฑ์เกี่ยวกับสัดส่วนการถือหุ้น ลักษณะกิจกรรมทางธุรกิจ เงื่อนไขการอนุญาต และข้อกำหนดทางกฎหมายอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง
นอกจากนี้ บริษัทควรพิจารณาด้วยว่า ธุรกิจบางประเภทอาจจำเป็นต้องได้รับใบอนุญาตเฉพาะตามประเภทธุรกิจเพิ่มเติม แม้ว่าจะเข้าเงื่อนไขได้รับยกเว้นภายใต้พระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าวก็ตาม
แนวทางปฏิบัติสำหรับนักลงทุนต่างชาติและบริษัทที่ดำเนินธุรกิจอยู่แล้ว

ธุรกิจที่วางแผนลงทุนในประเทศไทยหรือปรับเปลี่ยนโครงสร้างบริษัทควรดำเนินการด้านการปฏิบัติตามกฎหมายอย่างเป็นระบบและรอบคอบ
ตรวจสอบโครงสร้างการถือหุ้น
ตรวจสอบรายชื่อผู้ถือหุ้นทั้งหมด สัดส่วนการถือหุ้นของแต่ละราย และแหล่งที่มาของเงินทุนที่ใช้ในการลงทุนอย่างแท้จริง
ตรวจสอบการชำระเงินลงทุน
ตรวจสอบให้แน่ใจว่าผู้ถือหุ้นสามารถแสดงหลักฐานการมีส่วนร่วมทางการเงินในการลงทุนได้จริง และเอกสารการลงทุนสะท้อนถึงโครงสร้างการถือหุ้นที่ได้แจ้งไว้
จัดเตรียมเอกสารประกอบให้พร้อม
เก็บรักษารายการเดินบัญชีธนาคาร เอกสารการลงทุน สัญญาระหว่างผู้ถือหุ้น และเอกสารทางการเงินอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องให้เป็นระเบียบและพร้อมใช้งาน
ตรวจสอบอำนาจของกรรมการ
ตรวจสอบว่ากรรมการชาวต่างชาติมีอำนาจลงนามแทนบริษัทหรือไม่ เนื่องจากอาจทำให้เกิดข้อกำหนดเพิ่มเติมในการจดทะเบียน
ประเมินการปฏิบัติตามพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว
ตรวจสอบว่ากิจกรรมทางธุรกิจของบริษัทจำเป็นต้องได้รับใบอนุญาตประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว หรือเข้าเงื่อนไขได้รับยกเว้นตามกฎหมายหรือไม่
ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายก่อนดำเนินการเปลี่ยนแปลง
ก่อนการโอนหุ้น การแต่งตั้งกรรมการ หรือการปรับโครงสร้างบริษัท ควรขอคำแนะนำทางกฎหมายเพื่อพิจารณาว่าจำเป็นต้องจัดเตรียมเอกสารเพิ่มเติมหรือขออนุมัติจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องหรือไม่
ธุรกิจควรเตรียมพร้อมรับมือกับการเปลี่ยนแปลงอย่างไรในอนาคต?
การยกระดับขั้นตอนการจดทะเบียนของประเทศไทยสะท้อนถึงความพยายามในวงกว้างที่จะส่งเสริมความโปร่งใสในการลงทุนจากต่างประเทศและโครงสร้างการถือหุ้นของบริษัท
สำหรับนักลงทุนที่ดำเนินธุรกิจอย่างถูกต้องตามกฎหมาย ข้อกำหนดใหม่เหล่านี้จะช่วยส่งเสริมให้มีการจัดทำเอกสารที่ดีขึ้น โครงสร้างการลงทุนที่ชัดเจนยิ่งขึ้น และการกำกับดูแลกิจการที่มีประสิทธิภาพมากขึ้น
อย่างไรก็ตาม บริษัทที่มีเอกสารทางการเงินไม่ครบถ้วนหรือมีโครงสร้างการถือหุ้นที่ไม่ชัดเจน อาจต้องเผชิญกับภาระงานด้านเอกสารและขั้นตอนทางธุรการเพิ่มเติมเมื่อยื่นคำขอจดทะเบียน
นักลงทุนต่างชาติควรมองว่าการปฏิบัติตามกฎหมายเกี่ยวกับบริษัทเป็นหน้าที่ที่ต้องดำเนินการอย่างต่อเนื่อง ไม่ใช่เพียงข้อกำหนดที่จำเป็นเฉพาะในช่วงเริ่มต้นจัดตั้งบริษัทเท่านั้น
การตรวจสอบข้อมูลผู้ถือหุ้น เอกสารการลงทุน และการจัดการอำนาจของกรรมการผู้มีอำนาจอย่างสม่ำเสมอ จะช่วยให้ธุรกิจลดความเสี่ยงด้านกฎระเบียบและหลีกเลี่ยงความล่าช้าที่ไม่จำเป็นในการจดทะเบียน
บทสรุป: ความโปร่งใสคือหัวใจสำคัญของการลงทุนในประเทศไทย
คำสั่งกรมพัฒนาธุรกิจการค้าที่ 2/2569 ถือเป็นพัฒนาการสำคัญในแนวทางการกำกับดูแลการลงทุนจากต่างประเทศและการจดทะเบียนนิติบุคคลของประเทศไทย
แม้ว่ากฎเกณฑ์ใหม่จะไม่ได้ขัดขวางการมีส่วนร่วมในการลงทุนของชาวต่างชาติที่ถูกต้องตามกฎหมาย แต่ก็เป็นการเน้นย้ำถึงความสำคัญของการถือหุ้นที่แท้จริง การนำเงินทุนมาลงทุนอย่างโปร่งใส และการจัดทำเอกสารของบริษัทให้ถูกต้องครบถ้วน
สำหรับนักลงทุนต่างชาติ เจ้าของธุรกิจ และบริษัทที่ดำเนินงานในประเทศไทย การทำความเข้าใจข้อกำหนดเหล่านี้ถือเป็นสิ่งจำเป็นเมื่อต้องจัดตั้งธุรกิจหรือปรับเปลี่ยนโครงสร้างของบริษัทที่มีอยู่เดิม
โครงสร้างการลงทุนที่สอดคล้องกับกฎหมายจะช่วยคุ้มครองผู้ถือหุ้น สนับสนุนความต่อเนื่องในการดำเนินธุรกิจ และสร้างรากฐานที่แข็งแกร่งสำหรับการดำเนินธุรกิจในประเทศไทยในระยะยาว