การเติบโตของธุรกิจ อีคอมเมิร์ซ ในประเทศไทยได้สร้างโอกาสทางธุรกิจอย่างมากในการเข้าถึงลูกค้าผ่านตลาดออนไลน์ แพลตฟอร์มเหล่านี้ช่วยให้ผู้ขายสามารถโปรโมตสินค้า เข้าร่วมแคมเปญการตลาด และจัดการธุรกรรมต่าง ๆ ได้โดยไม่จำเป็นต้องมีโครงสร้างพื้นฐานออนไลน์เป็นของตนเอง อย่างไรก็ตาม การจำหน่ายสินค้าผ่านแพลตฟอร์มเหล่านี้อาจมีค่าธรรมเนียมหลายประเภท ซึ่งส่งผลต่อความสามารถในการทำกำไรของ ธุรกิจ
ในเดือนกันยายน 2569 สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (ETDA) ได้ประกาศแนวทางใหม่เกี่ยวกับการเปิดเผยข้อมูลอัตราค่าธรรมเนียมรวม (Total Take Rate หรือ TTR) สำหรับบริการตลาดกลางดิจิทัล แนวทางดังกล่าวมีเป้าหมายเพื่อเพิ่มความโปร่งใส โดยช่วยให้ผู้ขายออนไลน์เข้าใจต้นทุนทั้งหมดที่เกี่ยวข้องกับการจำหน่ายสินค้าผ่านตลาดอิเล็กทรอนิกส์ ก่อนตัดสินใจเข้าร่วมแคมเปญส่งเสริมการขายหรือใช้บริการเพิ่มเติม
สำหรับธุรกิจที่ดำเนินงานอยู่ในเศรษฐกิจดิจิทัลของประเทศไทย การทำความเข้าใจพัฒนาการเหล่านี้มีความสำคัญต่อการบริหารความสัมพันธ์กับแพลตฟอร์ม การประเมินข้อตกลงทาง การค้า และการรักษาความโปร่งใสในการดำเนินธุรกิจ
ทำความเข้าใจกรอบกฎหมายว่าด้วยการให้บริการแพลตฟอร์มดิจิทัลของประเทศไทย

ประเทศไทยกำกับดูแลธุรกิจบริการแพลตฟอร์มดิจิทัลภายใต้พระราชกฤษฎีกาว่าด้วยการประกอบธุรกิจบริการแพลตฟอร์มดิจิทัลที่ต้องแจ้งให้ทราบ พ.ศ. 2565
กรอบกฎหมายดังกล่าวอยู่ภายใต้การกำกับดูแลของสำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (ETDA) และกำหนดข้อกำหนดสำหรับผู้ประกอบธุรกิจแพลตฟอร์มดิจิทัลบางประเภท รวมถึงหน้าที่ในการแจ้งข้อมูล การเปิดเผยข้อมูล และความรับผิดชอบในการคุ้มครองผู้ใช้บริการ
กรอบการกำกับดูแลนี้มีความเกี่ยวข้องเป็นพิเศษกับธุรกิจที่ดำเนินงานตลาดกลางออนไลน์และบริการตัวกลางประเภทอื่น ๆ ที่เชื่อมโยงผู้ขาย ผู้ให้บริการ และลูกค้าเข้าด้วยกัน
เมื่อการค้าดิจิทัลขยายตัวอย่างต่อเนื่อง หน่วยงานกำกับดูแลจึงให้ความสำคัญมากขึ้นกับความโปร่งใส การดำเนินงานของแพลตฟอร์มอย่างเป็นธรรม และความรับผิดชอบของผู้ให้บริการแพลตฟอร์มดิจิทัล
อัตราค่าธรรมเนียมรวม (Total Take Rate หรือ TTR) คืออะไร?
อัตราค่าธรรมเนียมรวม หรือ Total Take Rate (TTR) หมายถึงค่าธรรมเนียมและค่าใช้จ่ายทั้งหมดที่ผู้ขายต้องรับภาระเมื่อจำหน่ายสินค้าผ่านตลาดออนไลน์
แตกต่างจากอัตราค่าคอมมิชชันทั่วไป เนื่องจาก TTR พิจารณาต้นทุนหลายประเภทที่เกี่ยวข้องกับการทำธุรกรรมให้เสร็จสมบูรณ์
ค่าใช้จ่ายเหล่านี้อาจประกอบด้วย:
- ค่าคอมมิชชันจากการขายที่แพลตฟอร์มเรียกเก็บ
- ค่าธรรมเนียมการประมวลผลการชำระเงิน
- ค่าธรรมเนียมโครงสร้างพื้นฐานหรือค่าบริการ
- ค่าใช้จ่ายในการเข้าร่วมแคมเปญส่งเสริมการขาย
- ส่วนลดและคูปองที่ผู้ขายเป็นผู้รับภาระ
- ค่าใช้จ่ายด้านโฆษณาและการตลาด
- ค่าคอมมิชชันสำหรับการตลาดแบบพันธมิตร (Affiliate Marketing)
- ค่าธรรมเนียมเพิ่มเติมสำหรับบริการเสริมของแพลตฟอร์ม
เมื่อมีการแสดงค่าธรรมเนียมเหล่านี้แยกจากกัน ผู้ขายอาจประสบปัญหาในการคำนวณต้นทุนที่แท้จริง และไม่สามารถประเมินรายได้ที่จะได้รับจากแต่ละธุรกรรมได้อย่างชัดเจน
แนวทาง TTR มีเป้าหมายเพื่อแสดงภาพรวมของค่าใช้จ่ายเหล่านี้ให้ครบถ้วนมากขึ้น โดยนำเสนอต้นทุนรวมทั้งในรูปแบบเปอร์เซ็นต์และจำนวนเงิน
การคำนวณ TTR ที่สำคัญ 3 ประเภทที่ธุรกิจควรทำความเข้าใจ
แนวทางของ ETDA ระบุการคำนวณที่สำคัญ 3 ประเภท ซึ่งช่วยให้ผู้ขายเข้าใจผลกระทบทางการเงินจากค่าธรรมเนียมของตลาดออนไลน์
1. Baseline TTR (อัตราค่าธรรมเนียมรวมพื้นฐาน)
Baseline TTR หมายถึงค่าธรรมเนียมรวมที่เกี่ยวข้องกับธุรกรรมตามปกติ โดยไม่รวมค่าใช้จ่ายเพิ่มเติมจากแคมเปญหรือบริการเสริมที่เป็นทางเลือก
ตัวอย่างเช่น อาจรวมถึงค่าคอมมิชชันจากการขาย ค่าธรรมเนียมการประมวลผลการชำระเงิน และค่าธรรมเนียมโครงสร้างพื้นฐาน
การคำนวณนี้ช่วยให้ผู้ขายเข้าใจต้นทุนมาตรฐานของการใช้แพลตฟอร์มก่อนตัดสินใจเข้าร่วมกิจกรรมส่งเสริมการขายเพิ่มเติม
2. Scenario TTR (อัตราค่าธรรมเนียมรวมตามสถานการณ์)
Scenario TTR เป็นการประมาณค่าธรรมเนียมและค่าใช้จ่ายทั้งหมดเมื่อผู้ขายเข้าร่วมแคมเปญส่งเสริมการขายเฉพาะรายการหรือใช้บริการเพิ่มเติมของแพลตฟอร์ม
ตัวอย่างเช่น แคมเปญหนึ่งอาจมีค่าใช้จ่ายเพิ่มเติมด้านโฆษณา ส่วนลดส่งเสริมการขาย หรือค่าคอมมิชชันสำหรับการตลาดแบบพันธมิตร
การเปรียบเทียบ Scenario TTR กับ Baseline TTR ช่วยให้ผู้ขายประเมินได้ว่ากิจกรรมทางการตลาดเพิ่มเติมนั้นคุ้มค่าทางการเงินหรือไม่
3. Incremental TTR (อัตราค่าธรรมเนียมรวมส่วนเพิ่ม)
Incremental TTR หมายถึงส่วนต่างระหว่าง Scenario TTR และ Baseline TTR
ตัวเลขนี้แสดงให้เห็นว่าแคมเปญเฉพาะรายการหรือบริการเสริมสร้างค่าใช้จ่ายเพิ่มเติมมากน้อยเพียงใดเมื่อเปรียบเทียบกับการทำธุรกรรมตามปกติบนแพลตฟอร์ม
ข้อมูลดังกล่าวช่วยให้ธุรกิจตัดสินใจได้ว่าการเพิ่มการมองเห็นสินค้าและการได้รับโอกาสในการโปรโมตนั้นคุ้มค่ากับค่าใช้จ่ายเพิ่มเติมหรือไม่
ค่าธรรมเนียมของตลาดออนไลน์ส่งผลต่อความสามารถในการทำกำไรของธุรกิจอย่างไร
ลองพิจารณาตัวอย่างธุรกิจที่จำหน่ายสินค้าผ่านตลาดออนไลน์ในราคา 1,000 บาท
ผู้ขายตกลงมอบส่วนลด 100 บาท ทำให้ราคาสินค้าสุทธิหลังหักส่วนลดเหลือ 900 บาท
หากค่าธรรมเนียมพื้นฐานของแพลตฟอร์มรวมอยู่ที่ 12.96% ค่าธรรมเนียมแพลตฟอร์มโดยประมาณจะเท่ากับ 116.63 บาท ทำให้ผู้ขายได้รับเงินสุทธิประมาณ 783.37 บาท ก่อนหักค่าใช้จ่ายทางธุรกิจอื่น ๆ
อย่างไรก็ตาม หากผู้ขายเข้าร่วมแคมเปญส่งเสริมการขายเพิ่มเติม ซึ่งมีค่าใช้จ่ายเพิ่มอีก 108 บาท อัตรา Scenario TTR รวมจะเพิ่มขึ้นเป็น 24.96%
ส่งผลให้เงินสุทธิที่ผู้ขายได้รับโดยประมาณลดลงเหลือ 675.37 บาท
ตัวอย่างนี้แสดงให้เห็นว่าเหตุใดธุรกิจจึงควรประเมินต้นทุนทั้งหมดของการใช้แพลตฟอร์ม แทนที่จะพิจารณาเฉพาะอัตราค่าคอมมิชชันแต่ละรายการเพียงอย่างเดียว
ผู้ขายควรแยกความแตกต่างระหว่างเงินรับสุทธิกับกำไรที่แท้จริงด้วย เนื่องจากยังต้องหักต้นทุนสินค้า ค่าใช้จ่ายในการจัดส่งและดำเนินการ ภาษี และค่าใช้จ่ายในการดำเนินธุรกิจอื่น ๆ
แนวทาง TTR ใหม่ของ ETDA หมายถึงอะไรสำหรับผู้ให้บริการตลาดกลางออนไลน์?
แนวทางของ ETDA สนับสนุนให้ผู้ให้บริการตลาดกลางดิจิทัลปรับปรุงวิธีการสื่อสารข้อมูลเกี่ยวกับค่าธรรมเนียมแพลตฟอร์มและค่าใช้จ่ายที่เกี่ยวข้องให้แก่ผู้ขายมีความชัดเจนมากยิ่งขึ้น
แนวทางปฏิบัติที่สำคัญซึ่งแนะนำ ได้แก่:
การเปิดเผยข้อมูลค่าธรรมเนียมอย่างโปร่งใส
แพลตฟอร์มควรอธิบายค่าธรรมเนียมและค่าใช้จ่ายที่เกี่ยวข้องกับการจำหน่ายสินค้าอย่างชัดเจน รวมถึงค่าใช้จ่ายเพิ่มเติมที่เกี่ยวข้องกับแคมเปญและบริการเสริมต่าง ๆ
เครื่องมือคำนวณ TTR ที่เข้าถึงได้ง่าย
แนวทางดังกล่าวแนะนำให้แพลตฟอร์มจัดหาเครื่องมือคำนวณที่ใช้งานง่ายให้แก่ผู้ขายโดยไม่มีค่าใช้จ่ายเพิ่มเติม เครื่องมือเหล่านี้ควรช่วยให้ธุรกิจสามารถเปรียบเทียบธุรกรรมตามปกติกับสถานการณ์ที่เข้าร่วมแคมเปญส่งเสริมการขายได้
การให้ข้อมูลที่ชัดเจนก่อนเข้าร่วมแคมเปญ
ผู้ขายควรได้รับข้อมูลเกี่ยวกับค่าใช้จ่ายที่เกี่ยวข้องก่อนยืนยันการเข้าร่วมแคมเปญหรือใช้บริการเพิ่มเติม
การแจ้งล่วงหน้าเมื่อมีการเปลี่ยนแปลงค่าธรรมเนียม
ในกรณีที่มีการเปลี่ยนแปลงซึ่งส่งผลต่อการคำนวณ TTR เช่น อัตราค่าธรรมเนียม วิธีการคำนวณ หรือเงื่อนไขการเรียกเก็บเงิน แนวทางดังกล่าวแนะนำให้แจ้งล่วงหน้าอย่างน้อย 30 วัน พร้อมแสดงข้อมูลเปรียบเทียบที่ช่วยให้เห็นผลกระทบทางการเงินจากการเปลี่ยนแปลงดังกล่าว
การตรวจสอบค่าธรรมเนียมหลังทำธุรกรรม
แพลตฟอร์มควรเปิดโอกาสให้ผู้ขายตรวจสอบรายการหักเงินจริง และเปรียบเทียบกับผลการคำนวณ TTR ที่ประมาณการไว้
นอกจากนี้ แนวทางยังแนะนำให้เก็บรักษาบันทึกการคำนวณและข้อมูลค่าธรรมเนียมที่สามารถเข้าถึงได้เป็นระยะเวลาอย่างน้อย 3 เดือน พร้อมเปิดโอกาสให้ผู้ขายสามารถบันทึกหรือดาวน์โหลดข้อมูลที่เกี่ยวข้องได้
สิ่งสำคัญคือ แนวทาง TTR มีวัตถุประสงค์เพื่อเพิ่มความโปร่งใส ไม่ใช่การกำหนดเพดานสูงสุดของค่าคอมมิชชันหรืออัตราค่าธรรมเนียมที่แพลตฟอร์มสามารถเรียกเก็บได้
ข้อควรพิจารณาทางกฎหมายสำหรับธุรกิจอีคอมเมิร์ซในประเทศไทย

ทั้งผู้ให้บริการตลาดออนไลน์และธุรกิจที่จำหน่ายสินค้าผ่านแพลตฟอร์มดิจิทัลควรทบทวนข้อตกลงทางการค้าและขั้นตอนการดำเนินงานภายในองค์กร
สำหรับผู้ให้บริการตลาดออนไลน์ แนวทางต่อไปนี้สามารถช่วยเสริมสร้างความโปร่งใสได้:
- ทบทวนข้อตกลงกับผู้ขายและตารางค่าธรรมเนียมของแพลตฟอร์ม
- อธิบายค่าคอมมิชชันและค่าบริการเพิ่มเติมให้ชัดเจน
- ตรวจสอบให้แน่ใจว่ามีการแจ้งค่าใช้จ่ายของแคมเปญส่งเสริมการขายก่อนที่ผู้ขายจะตกลงเข้าร่วม
- เก็บรักษาบันทึกการคำนวณค่าธรรมเนียมและรายการหักเงินจริงอย่างถูกต้อง
- ทบทวนระบบภายในเพื่อให้มั่นใจว่าข้อมูลค่าธรรมเนียมสามารถเข้าถึงและทำความเข้าใจได้ง่าย
สำหรับผู้ขายออนไลน์ แนวทางปฏิบัติที่เป็นประโยชน์ ได้แก่:
- เปรียบเทียบค่าธรรมเนียมของแต่ละแพลตฟอร์มก่อนเลือกตลาดออนไลน์เพื่อจำหน่ายสินค้า
- คำนวณรายได้สุทธิที่คาดว่าจะได้รับก่อนเข้าร่วมแคมเปญส่งเสริมการขาย
- เก็บสำเนาข้อตกลงกับผู้ขายและตารางค่าธรรมเนียมไว้เป็นหลักฐาน
- ตรวจสอบรายการหักเงินจริงจากธุรกรรมและเปรียบเทียบกับข้อมูลประมาณการของแพลตฟอร์ม
- บันทึกข้อพิพาทที่เกี่ยวข้องกับการเรียกเก็บค่าธรรมเนียมที่ไม่คาดคิดหรือไม่มีคำอธิบายที่ชัดเจน
- ประเมินว่าบริการส่งเสริมการขายเพิ่มเติมให้คุณค่าทางธุรกิจที่คุ้มค่ากับค่าใช้จ่ายหรือไม่
นอกจากนี้ ธุรกิจควรตระหนักว่าแนวทาง TTR เป็นส่วนหนึ่งของกรอบการกำกับดูแลที่กว้างขึ้น ภาระหน้าที่ที่เกี่ยวข้องจะขึ้นอยู่กับรูปแบบการดำเนินธุรกิจของแพลตฟอร์ม การจัดประเภทตามกฎหมาย และข้อกำหนดที่เกี่ยวข้องของ ETDA
เหตุใดการปฏิบัติตามข้อกำหนดของแพลตฟอร์มดิจิทัลจึงมีความสำคัญในปี 2569
การกำกับดูแลแพลตฟอร์มดิจิทัลกำลังมีความสำคัญเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องตามการพัฒนาเศรษฐกิจออนไลน์ของประเทศไทย
สำหรับผู้ให้บริการตลาดออนไลน์ การเปิดเผยข้อมูลค่าธรรมเนียมอย่างโปร่งใสสามารถช่วยสร้างความสัมพันธ์ที่ดีกับผู้ขาย และลดความเข้าใจผิดที่เกี่ยวข้องกับข้อตกลงทางการค้า
สำหรับธุรกิจที่ใช้แพลตฟอร์มออนไลน์ การทำความเข้าใจต้นทุนทั้งหมดของการจำหน่ายสินค้าและบริการผ่านช่องทาง ดิจิทัล เป็นสิ่งจำเป็นสำหรับการวางแผนทางการเงินอย่างถูกต้องและการเติบโตของธุรกิจอย่างยั่งยืน
ดังนั้น บริษัทต่าง ๆ ควรติดตามประกาศที่เกี่ยวข้องจาก ETDA และทบทวนข้อตกลงกับแพลตฟอร์ม ขั้นตอนการดำเนินงานภายใน และแนวทางการรายงานข้อมูลทางการเงินอย่างสม่ำเสมอ
บทสรุป: การสร้างความโปร่งใสที่มากขึ้นในเศรษฐกิจดิจิทัลของประเทศไทย
แนวทางเกี่ยวกับอัตราค่าธรรมเนียมรวม (Total Take Rate) ของประเทศไทยถือเป็นพัฒนาการที่สำคัญในการกำกับดูแลบริการตลาดกลางดิจิทัล
ด้วยการส่งเสริมให้มีการเปิดเผยข้อมูลค่าธรรมเนียมที่ชัดเจนยิ่งขึ้น เครื่องมือคำนวณที่เข้าถึงได้ง่าย และการจัดเก็บบันทึกธุรกรรมที่ดีขึ้น ETDA มีเป้าหมายเพื่อช่วยให้ผู้ขายสามารถตัดสินใจได้อย่างมีข้อมูลประกอบมากขึ้นเมื่อใช้บริการตลาดอิเล็กทรอนิกส์
สำหรับธุรกิจที่ดำเนินงานในประเทศไทย การทำความเข้าใจพัฒนาการเหล่านี้ไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของการวางแผนทางการค้าเท่านั้น แต่ยังเป็นส่วนสำคัญของการบริหารความเสี่ยงทางกฎหมายและการปฏิบัติตามข้อกำหนดด้านกฎระเบียบอีกด้วย
ที่ PimLegal เราช่วยให้ธุรกิจเข้าใจประเด็นทางกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับแพลตฟอร์มดิจิทัล กิจกรรมทางการค้าออนไลน์ และกฎระเบียบด้านเทคโนโลยีในประเทศไทย การติดตามพัฒนาการด้านกฎระเบียบอย่างต่อเนื่องสามารถช่วยให้องค์กรบริหารความเสี่ยง เสริมสร้างความสัมพันธ์ทางธุรกิจ และดำเนินงานในเศรษฐกิจดิจิทัลได้อย่างมั่นใจมากยิ่งขึ้น